Darwin & Drinks @De Groene Afslag

Lezingenreeks door Norbert Peeters, botanisch filosoof

01 web algemeen.jpg

Wil je graag meer weten over hoe het werkt in de plantenwereld? Kom dan naar Darwin & Drinks, een bijzondere lezingenreeks van botanisch filosoof Norbert Peeters. Deze keer bij De Groene Afslag, vlak bij Laren aan de A1.

Onder het genot van een drankje begeleidt Norbert je door de plantenwereld van Darwin. Hij leert je over de rol van insecten bij bloembestuiving, de bevruchting van orchideeën en de eetgewoontes van vleesetende planten. Norbert Peeters is een begenadigd verteller. Je kunt niet anders dan ademloos naar hem luisteren en uiteindelijk net zo enthousiast over het plantenrijk raken als Darwin zelf. 


Zondag 22 september
Bloemen en hun bestuivers
14.00 - 15.30 uur
Ticket: 14,30 p.p.

Charles Darwin was een van de eerste die beschreef hoe intiem bloeiende planten en bestuivers met elkaar verbonden zijn. Bloemen verleiden insecten met hun kleurpracht en aanlokkelijke geuren. Vandaag de dag weet iedereen dat bestuivende insecten zoals bijen een grote rol spelen in het seksleven van bloeiende planten. Maar in de tijd van Darwin was er nauwelijks iets bekend over dit bijzondere ménage à trois. Men was er toen nog heilig van overtuigd dat de schoonheid van bloemen door een almachtig opperwezen op aarde was gezet puur voor het vermaak van de mens.


Zondag 13 oktober
De reislustigheid van zaden
14.00 - 15.30 uur
Ticket: 14,30 p.p.

De meeste dieren kunnen zich eenvoudig verplaatsen via land, water of lucht. Maar zodra een zaadje wortel schiet, staat het vastgenageld in de grond. Daarom heeft het plantenrijk een flinke trukendoos tot zijn beschikking om te zorgen dat nakomelingen worden verspreid. Sommige planten voorzien hun zaden van haken en grijpers met gekartelde tanden om zich vast te houden aan de vacht van dieren. Weer andere zaden zijn voorzien van vleugels waarmee zij zich verspreiden via de wind. Charles Darwin is een van de eersten die deze verspreidingstactieken van zaden onder de loep neemt. In deze lezing kijken we hoe deze natuurgeleerde de dispersie van planten ontrafelt.


Zondag 24 november
Pientere
planten
14.00 - 15.30 uur
Ticket: 14,30 p.p.

In zijn laatste botanische meesterwerk doet Charles Darwin iets ongekends. In dit boek The Power of Movement in Plants toont hij proefondervindelijk aan dat plantenwortels meesters in ondergrondse navigatie zijn. De worteltop dirigeert de neerwaartse koers bijvoorbeeld door de richting van zwaartekracht te volgen. Darwin is zo diep onder de indruk van de prestaties van de plantenwortel dat hij het boek besluit met een bijzonder eerbetoon: ‘Het is niet overdreven om te zeggen dat de punt van de wortel werkt als het brein van een van de lagere dieren.’ Hoewel planten niet beschikken over hersens of een centraal zenuwstelsel, vertonen zij volgens Darwin intelligent gedrag. Is deze gedachte juist? Kun je bij planten spreken van vegetatieve verstandelijke vermogens? Met Darwin als gids verkennen wij het ondergrondse leven van planten en speculeren wij over de (on)mogelijkheid van plantaardige intelligentie.


Zondag 15 december
Vleesetende planten

14.00 - 15.30 uur
Ticket: 14,30 p.p.

Charles Darwins Origin of Species was niet zijn enige bestseller. Sterker nog, zijn boek Insectivorous Plants verkocht minstens even goed. In dit boek haalt Darwin vleesetende planten uit het fabelrijk van de Victoriaanse fictieboeken en beantwoordt hij de vraag hoe zij prooien vangen en verteren, maar ook waarom sommige plantensoorten er zulke vreemde eetgewoontes op na houden. Waar komt Darwins fascinatie voor vegetatieve vleeseters vandaan? Zijn belangstelling is deels te danken aan het feit dat planten normaliter op de laagste trede in de voedselpiramide staan. Vleesetende planten draaien de rollen om. Via ingenieuze carnivore contrapties verleiden, vangen en verteren zij een verbazingwekkende hoeveelheid prooidieren. Tegelijkertijd vormen deze plantensoorten voortreffelijke voorbeelden van evolutie. Op fraaie wijze illustreren deze vleeseters het geweldige aanpassingsvermogen van de levende natuur.


Achtergrond

Dikwijls associëren we de naam Charles Darwin met zijn reis met de HMS Beagle, zijn verblijf op de Galapagoseilanden en de publicatie van On the Origin of Species (1859), waarin hij zijn evolutieleer uiteenzet. Slechts een enkeling weet dat Darwin zich na de publicatie van dit meesterwerk ontpopt als baanbrekende botanicus. Met diverse boeken en tientallen artikelen over planten brengt hij een ware aardverschuiving teweeg in de plantkunde.

Over Norbert Peeters

Op zijn website botanischefilosofie.nl zegt Norbert Peeters over zichzelf: ‘Ik ben geen botanicus. Ik houd me niet op in onderzoekslaboratoria, ik knuffel geen bomen en ik bezit geen botanische trommel met een loep en een schepje.’

Norberts interesse in planten ontstond tijdens de lessen wijsbegeerte van Th.C.W. Oudemans aan de Universiteit Leiden. ‘In zijn colleges viel de mens van zijn voetstuk. De mens bleek geen kroon op de schepping, want uitgerust met rationaliteit, taal, kunst en moraliteit, maar een neef van de chimpansee en een verre achterneef van de amoebe.’

Van Oudemans én van de bevindingen van Charles Darwin over het plantenrijk leerde Norbert op een andere manier naar planten te kijken. In 2014 leidde dit tot het boek Plantaardig. De planteigenaardigheden die hij tegenkwam tijdens zijn onderzoek voor dit boek leidden uiteindelijk tot zijn eigen debuut over de plantenleer van Darwin: Botanische filosofie (2016).

Norbert pleit voor een andere kijk op de plantenwereld. Het zit te veel in ons denken verankerd dat planten onderaan de rangorde van de levende natuur staan. Dit terwijl planten sluwe technieken toepassen om zich te vermeerderen, noodsignalen naar soortgenoten sturen en in hoge mate verleidelijk zijn. Hoog tijd voor een andere blik op al het groen om ons heen!

Praktische informatie

Locatie:
De Groene Afslag, Amersfoortsestraatweg 117, Laren.

Lezing:
Deze lezingenreeks werd in 2018 gegeven bij de Greennest Gallery in de Botanische Tuinen. Wegens succes wordt Darwin & Drinks nu herhaald, maar dan op een andere (ook prachtige!) locatie. Je kunt de lezingenreeks in zijn geheel volgen, of je kunt de lezingen los van elkaar bijwonen.